Abstract
The article analyzes the normative rules governing the use of Polish contemporary adverbial participles. The starting point is the set of principles formulated in the „Wielki słownik poprawnej polszczyzny” (The Great Dictionary of Correct Polish Usage, 2022), which are treated as primary criteria for correctness. However, in descriptive linguistic literature, these norms are formulated in a significantly less restrictive manner. We focus primarily on the views of Wróbel (1975), Bojałkowska (2010), and the modifications proposed by Czachor (2024), highlighting a broader understanding of simultaneity as well as the acceptability of resultative, purposive, and conditional clauses with contemporary adverbial participles. The article summarizes the positions of the first two authors, and also presents examples taken from their work and from Czachor’s study to support the argument that the norm can, in fact, be interpreted more broadly. An analysis of material excerpted from the National Corpus of Polish (NKJP) demonstrates that such constructions function in the language and are accepted, even though they extremely rarely serve exclusively conditional or purposive functions. We also address a note from the dictionary which states that striking temporal disproportions – such as in the construction Będąc uczniem, spadł z wysokiej sosny (Being a student, he fell from a tall pine tree) – render the participial clause incorrect. We propose an alternative explanation for the questionable correctness of such sentences, showing that the temporal disproportion alone does not determine incorrect usage.
References
Bellert, I. (1977). On semantic and distributional properties of sentential adverbs. Linguistic Inquiry, 8, 337–351.
Birzer, S. (2012). From subject to subjectivity: Russian discourse structuring elements based on the adverbial participle govorja ‘speaking’. Russian Linguistics, 36(3), 221–249.
Birzer, S. (2015). Generally speaking, connectivity and conversation management combined: The functions of Russian voobšče govorja and Polish ogólnie mówiąc. Russian Linguistics, 39(1), 81–115.
Birzer, S. (2016). Assessing the role of pattern and matter replication in the development of Polish komentarze metatekstowe based on infinite verba dicendi. Pobrane z https://www.academia.edu/10966631 (dostęp: 26.09.2019).
Bojałkowska, K. (2010). Opis składniowy imiesłowów przysłówkowych we współczesnym języku polskim. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Czachor, M.W. (2023). Różnorodność znaczeniowa konstrukcji z imiesłowem przysłówkowym współczesnym. Wieloznaczność a treść propozycjonalna zdania. Polonica, 43, 5–31.
Czachor, M.W. (2024). Polskie imiesłowy czynne: kontekst, wieloznaczność i przechodniość [rozprawa doktorska, Instytut Języka Polskiego PAN]. https://ijppan.ssdip.bip.gov.pl/przewody-doktorskie/mgr-czachor-malgorzata.html
Gębka-Wolak, M. (2015). Wstępne uwagi o normie składniowej aktów prawnych. Poznańskie Spotkania Językoznawcze, 28, 25–37.
Grzegorczykowa, R. (2004). Wykłady z polskiej składni. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Grochowski, M. (1972). Znaczenia polskiego czasownika: aktualne, potencjalne, habitualne, uniwersalne – w świetle kategorialnego znaczenia form czasu teraźniejszego. Studia Semiotyczne, 3, 161–168.
Jadacka, H. (1994). Próba określenia normy składniowej dotyczącej użycia równoważników imiesłowowych na -ąc. W: K. Handke, H. Dalewska-Greń (red.), Polszczyzna a/i Polacy u schyłku XX wieku (s. 97–112). Warszawa: Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy.
Jadacka, H. (2005). Kultura języka polskiego. Fleksja, słowotwórstwo, składnia. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Kołodziejek, E. (2023). O roli uzusu w koncepcji normy polszczyzny początków XXI w. Prace Językoznawcze, 25(3), 11–21.
Kubicka, E. (2017). Jak mówimy, jakoś mówiąc? Formalne i semantyczne właściwości adwerbialnych uzupełnień quasi-imiesłowowego mówiąc. LingVaria, 12(1), 99–113.
Kubicka, E. (2018). Czy mówiąc prostszym językiem, mówimy prościej? Formalnie narzędnikowe frazy charakteryzujące mówienie. LingVaria, 13(1), 79–90.
Laskowski, R. (1998). Kategorie morfologiczne języka polskiego – charakterystyka funkcjonalna. W: R. Grzegorczykowa, R. Laskowski, H. Wróbel (red.), Gramatyka współczesnego języka polskiego (t. 1, s. 151–224). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Markowski, A. (1999). Nowy słownik poprawnej polszczyzny. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Moroz, A. (2007). Uwagi o ciągach parentetycznych z segmentem mówiąc. W: J. Kamper-Warejko, I. Kaproń‑Charzyńska, J. Kulwicka-Kamińska (red.), Studia nad słownictwem dawnym i współczesnym języków słowiańskich (s. 187–194). Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Niehüser, W. (1987). Redecharakterisierende Adverbiale. Göppingen: Kümmerle Verlag.
Przepiórkowski, A., Bańko, M., Górski, R.L., Lewandowska-Tomaszczyk, B. (red.). (2012). Narodowy Korpus Języka Polskiego. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa. (na licencji Creative Commons Uznanie Autorstwa 3.0 Polska).
Stępień, M. (2014). Wyrażenia parentetyczne w strukturze wypowiedzi – właściwości semantyczne, składniowe, prozodyczne. Warszawa: BEL Studio.
Stępień, M. (2017). Walencja czasowników a problem dziedziczenia własności walencyjnych przez quasi-imiesłowy przysłówkowe. Prace Filologiczne, 70, 411–432.
Śmiech, W. (1971). Funkcje aspektów czasownikowych we współczesnym języku ogólnopolskim. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Wróbel, H. (1975). Składnia imiesłowów czynnych we współczesnej polszczyźnie. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Copyright (c) 2025 Instytut Języka Polskiego PAN
