Słowa kluczowe
spójnik
tryb przypuszczający
irrealis
wykładnik trybu
Jak cytować
Abstrakt
W artykule argumentuje się, że użycie segmentu by w funkcji spójnika (albo części spójnika) w polszczyźnie jest przypadkiem haplologii. Pełni on podwójną funkcję spójnika i wykładnika trybu przypuszczającego. Przedstawiana tu hipoteza pozwala w sposób prosty i przekonujący rozwiązać problemy związane z opisem form czasownikowych wchodzących w skład zdań podrzędnych ze spójnikami by, żeby, aby itd. Hipoteza ta pozwala też w przekonujący sposób wyjaśnić użycie spójnika że jako podpory dla wykładników osoby w czasie przeszłym w polszczyźnie potocznej. To zjawisko stanowi dodatkowy dowód na zasadność hipotezy haplologii.
Bibliografia
Ammann, A., van der Auwera, J. (2004). Complementizer-headed main clauses for volitional moods in the languages of South-Eastern Europe: A Balkanism? In O. Mišeska Tomić (ed.), Balkan Syntax and Semantics (pp. 293–314). Amsterdam–Philadelphia: John Benjamins.
Aronoff, M. (1993). Morphology by Itself. Stems and Inflectional Classes. Cambridge, MA: MIT Press.
Boryś, W. (2006). Słownik etymologiczny języka polskiego. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Długosz-Kurczabowa, K. & Dubisz, S. (2006). Gramatyka historyczna języka polskiego. Wyd. 3 poszerzone i zmienione. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Gaszyńska-Magiera, M. (1998). Tryb przypuszczający w nauczaniu języka polskiego jako obcego. Acta Universitatis Lodziensis. Kształcenie Polonistyczne Cudzoziemców, 10, 51–60.
Gebauer, J. (1929). Historická mluvnice jazyka českého IV. Skladba. K vydání upravil F. Trávníček. Praha: Česká akademie věd a umění.
Gębka-Wolak, M. (2010). Ile form bezokolicznikowych jest w paradygmacie czasownika? Problem trybu przypuszczającego bezokolicznika. Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza, 17, 25–39. https://doi.org/10.14746/pspsj.2010.17.2
Grzegorczykowa, R., Laskowski, R., & Wróbel, H. (eds.) (1984). Gramatyka współczesnego języka polskiego. Morfologia. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Hansen, B., Letuchiy. A., Błaszczyk, I. (2016). Complementizers in Slavonic (Russian, Polish, and Bulgarian). In K. Boye, P. Kehayov (eds.), Complementizer Semantics in European Languages (pp. 175–223). Berlin–Boston: De Gruyter Mouton. https://doi.org/10.1515/9783110416619-008
Holvoet, A. (2024). From complementizer to realis marker: The problem of że-support in the Polish past tense. Polonica, 44, 57–71. https://doi.org//10.17651/POLON.44.4
Kehayov, P., & Boye, K. (2016). Complementizer semantics in European languages: Overview and generalizations. In K. Boye, P. Kehayov (eds.), Complementizer Semantics in European Languages (pp. 809–878). Berlin–Boston: De Gruyter Mouton. https://doi.org/10.1515/9783110416619-023
Matthews, P. H. (1997). The Concise Oxford Dictionary of Linguistics. Oxford–New York: Oxford University Press.
Migdalski, K. (2006). The Syntax of Compound Tenses in Slavic. PhD Dissertation, Tilburg University. Utrecht: LOT.
Patejuk, A., & Przepiórkowski, A. (2015). An LFG analysis of the so-called reflexive marker in Polish. In M. Butt, T. H. King (eds.), Proceedings of the LFG’15 Conference (pp. 270–288). Stanford, CA: CSLI Publications.
Pisarkowa, K. (1984). Historia składni języka polskiego. Wrocław etc.: Ossolineum.
Puzynina, J. (1971). Jeden tryb czy dwa tryby? Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego, 29, 131–139.
Stieber, Z. (1979). Zarys gramatyki porównawczej języków słowiańskich. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Prawa autorskie (c) 2025 Instytut Języka Polskiego PAN