Słowa kluczowe
dysnomia
fluencja słowna
łagodne zaburzenia poznawcze
językowe strategie kompensacyjne
Jak cytować
Abstrakt
Celem artykułu jest opis postępujących zaburzeń nazywania oraz płynności semantycznej zarejestrowanych w ciągu kilku lat u pacjentki z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi (ang. mild cognitive impairment, MCI), co pozwoliło na scharakteryzowanie u niej dynamiki utraty zdolności językowego wyrażania oraz opisanie zastosowanych przez nią językowych strategii radzenia sobie z trudnościami leksykalno-semantycznymi. Badanie funkcji poznawczych wykonano przy użyciu przesiewowych testów psychiatrycznych i neuropsychologicznych. Do oceny sprawności leksykalno-semantycznej użyto Testu fluencji słownej oraz autorskich prób diagnostycznych przydatnych w ocenie nazywania konfrontacyjnego i oralnego. Analiza wyników badań dowiodła, że u pacjentki z MCI rozpoznano postępujące zaburzenia fluencji słownej i dysnomię, przy czym trudniejsze dla pacjentki okazało się nazywanie oralne niż konfrontacyjne. Wykazano, że w przypadku doświadczanych deficytów leksykalnych, objawiających się obecnością zjawiska TOT („mam na końcu języka”), pacjentka stosowała różnorodne językowe strategie zastępcze. Były to głównie strategie kompensacyjne o charakterze semantycznym oraz w postaci wyrazów przypadkowych.
Bibliografia
Albert, M.S., DeKosky, S.T., Dickson, D. et al. (2011). The diagnosis of mild cognitive impairment due to Alzheimer’s disease: recommendations from the National Institute on Aging-Alzheimer’s Association workgroups on diagnostic guidelines for Alzheimer’s disease. Alzheimer’s & Dementia, 7, 270–279.
Antczak-Kujawin, J. (2018). Zaburzenia przetwarzania słuchowego u osób starszych – wstępne wyniki badań. Otorynolaryngologia, 17(2), 65–71.
Antczak-Kujawin, J. (2021). Zaburzenia sprawności leksykalno-semantycznej w otępieniu alzheimerowskim na tle starzenia się fizjologicznego. Łódź: Wydawnictwo UŁ.
Barczak, A. (2018). Wczesne rozpoznanie choroby Alzheimera. Pediatria i medycyna rodzinna, 14(2), 157–166.
Bilikiewicz, A., Barcikowska, A., Kądzielawa, D. i in. (1999). Stanowisko grupy ekspertów w sprawie zasad diagnozowania i leczenia otępienia w Polsce (IGERO). Rocznik Psychogeriatryczny, 1, 105–152.
Chayer, C. (2002). The neurologic examination: brief mental status. Journal of Geriatric Care and Research, 3, 265–267.
Daniluk, B., Szepietowska, E. (2009a). Płynność semantyczna i literowa osób w różnych fazach dorosłości – część I. Annales Universitatis Maria Curie-Skłodowska, 22, 97–110.
Daniluk, B., Szepietowska, E. (2009b). Płynność semantyczna i literowa osób w różnych fazach dorosłości – czynniki modyfikujące wykonanie zadań fluencji słownej – część II. Annales Universitatis Maria Curie-Skłodowska, 22, 111–123.
Domagała, A. (2007). Zachowania językowe w demencji. Struktura wypowiedzi w chorobie Alzheimera. Lublin: Wydawnictwo UMCS.
Domagała, A. (2015). Narracja i jej zaburzenia w otępieniu alzheimerowskim. Lublin: Wydawnictwo UMCS.
Folstein, M.F., Folstein, S., McHugh, P. (1975). Minimental State: A Practical Method for Grading the Cognitive State of Patients for the Clinician. Journal of Psychiatric Research, 12, 189–198.
Gorzkowska, A., Klimkowicz-Mrowiec, A. (2023). Aktualne podejście diagnostyczne w chorobie Alzheimera. Aktualności Neurologiczne, 23(4), 125–130.
Grabias, S. (2015). Postępowanie logopedyczne. Standardy terapii. W: S. Grabias, J. Panasiuk, T. Woźniak (red.), Logopedia. Standardy postępowania logopedycznego (s. 13–35). Lublin: Wydawnictwo UMCS.
Jodzio, K. (2006). Neuroznaczeniowe korelaty spadku fluencji słownej po udarze prawej półkuli mózgu. Studia Psychologiczne, 44(2), 5–18.
Kertesz, A. (2010). Anomia. W: H.A. Whitaker (red.), Concise Encyclopedia of Brain and Language (s. 42). Amsterdam–Tokyo: Elsevier Health Sciences.
Kielar-Turska, M., Byczewska-Konieczny, K. (2014). Specyficzne właściwości posługiwania się językiem przez osoby w wieku senioralnym. W: S. Milewski, J. Kuczkowski, K. Kaczorowska-Bray (red.), Biomedyczne podstawy logopedii (s. 429–443). Gdańsk: Wydawnictwo Harmonia.
Krzymiński, S. (1995). Test Rysowania Zegara. Postępy Psychiatrii i Neurologii, 4. Suplement 1(2), 21–30.
Marczewska, H., Osiejuk, E. (1994). Nie tylko afazja… O zaburzeniach językowych w demencji Alzheimera, demencji wielozawałowej i przy uszkodzeniach prawej półkuli mózgu. Warszawa: Energeia.
Martins, I.P., Loureiro, C., Rodriges, S. et al. (2010). Factors Affecting the Retrieval of Famous Names. Neurological Sciences, 31, 269–276.
Maruszewski, M. (1966). Afazja. Zagadnienia teorii i terapii. Warszawa: PWN.
Nasreddine, Z.S., Phillips, N.A., Bedirian, V. et al. (2005). The Montreal Cognitive Assessment MoCA: a brief screening tool for mild cognitive impairment. The Journal of the American Geriatrics Society, 53, 695–699.
Pąchalska, M. (2003). Diagnoza chorego z afazją. W: T. Gałkowski. G. Jastrzębowska (red.), Logopedia – pytania i odpowiedzi. Podręcznik akademicki. T. 2: Zaburzenia komunikacji językowej u dzieci i osób dorosłych (s. 611–699). Opole: Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego.
Piskunowicz, M., Bieliński, M., Zgliński, A., Borkowska, A. (2013). Testy fluencji słownej – zastosowanie w diagnostyce neuropsychologicznej. Psychiatria Polska, 46(3), 475–485.
Rutkiewicz-Hanczewska, M. (2016). Neurobiologia nazywania. O anomii proprialnej i apelatywnej. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.
Skrzypa, M. (2023). Metylacja DNA oraz polimorfizmy genetyczne w chorobie Alzheimera. (Praca doktorska dostępna w Repozytorium Uniwersytetu Rzeszowskiego). https://repozytorium.ur.edu.pl/items/8fed960e-646e-4859-a04e-8a9ff5518d6e (dostęp: 21.02.2025).
Soto, M., Andrieu, S., Cantet, C. et al. (2008). Predictive value of rapid decline in Mini Mental State Examination in clinical practice for prognosis in Alzheimer’s Disease. Dementia and Geriatric Cognitive Disorders, 26, 109–116.
Stolarska, U., Kroczka, S., Gergont, A. i in. (2008). Test fluencji słownej – aspekty rozwojowe w normie i patologii, Przegląd Lekarski, 65, 764–768.
Sunderland, T., Hill, J.L., Mellow, A.M. et al. (1989). Clock drawing in Alzheimer’s disease. A novel measure of dementia severity. Journal of the American Geriatrics Society, 37, 725–729.
Szepietowska, E.M., Gawda, B. (2011). Ścieżkami fluencji werbalnej. Lublin: Wydawnictwo UMCS.
Talarowska, M., Florkowski, A., Zboralski, K., Gałecki, P. (2011). Skala MoCA oraz MMSE w diagnozie łagodnych zaburzeń funkcji poznawczych. Psychiatria i Psychoterapia, 7(1), 13–20.
Thurstone, L.L. (1938). Mental abilities. Chicago: University of Chicago Press.
Tłokiński, W. (1990). Mowa ludzi u schyłku życia. Warszawa: PWN.
Zarębina, M. (1994). Rozwój semantyczny języka dziecka i opanowanie przez nie wyrazów z funkcją gramatyczną. W: M. Zarębina, Język polski w rozwoju jednostki. Analiza tekstów dzieci. Rozwój semantyczny. Dyskusja nad teorią Chomskiego (s. 107–139). Gdańsk: Wydawnictwo Glottispol.
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Prawa autorskie (c) 2025 Instytut Języka Polskiego PAN