Kilka uwag o poprawności użycia imiesłowów współczesnych. Polemika z „Wielkim słownikiem poprawnej polszczyzny”

Abstrakt

Artykuł podejmuje analizę norm użycia imiesłowów przysłówkowych współczesnych w języku polskim. Punktem wyjścia są zasady sformułowane w „Wielkim słowniku poprawnej polszczyzny” (2022), które są traktowane jako podstawowe kryteria poprawności. W literaturze językoznawczej opisowej te normy są formułowane jednak w sposób znacznie mniej restrykcyjny. Omówiono przede wszystkim poglądy Wróbla (1975), Bojałkowskiej (2010) oraz modyfikacje zaproponowane przez Czachor (2024), wskazując na szersze rozumienie równoczesności oraz dopuszczalność zdań skutkowych, celowych i warunkowych. W artykule streszczamy poglądy pierwszych dwóch autorów oraz prezentujemy przykłady zaczerpnięte z ich prac i z pracy Czachor, żeby uzasadnić pogląd, że tę normę można w rzeczywistości rozumieć szerzej. Analiza materiału wyekscerpowanego z NKJP pokazuje, że tego typu konstrukcje funkcjonują w języku i są akceptowane, choć rzadko jednoznacznie pełnią wyłącznie funkcję warunkową lub celową. Odnosimy się również do uwagi ze „Słownika”, że rażące dysproporcje czasowe, widoczne np. w konstrukcji Będąc uczniem, spadł z wysokiej sosny, sprawiają, że równoważnik oceniamy jako źle użyty. Proponujemy alternatywne uzasadnienie dla wątpliwej poprawności tego zdania, pokazując, że sama dysproporcja czasowa nie przesądza o niepoprawności.