Słowa kluczowe
opis brzmienia instrumentu
psychoakustyka eksperymentalna
lingwistyka kognitywna
akustyka muzyczna
Jak cytować
Abstrakt
Celem pracy jest zbadanie zasobu leksykalnego używanego do opisu barwy dźwięku w języku polskim. W przeciwieństwie do wysokości, głośności czy długości trwania dźwięku barwa nie posiada oczywistych korelatów fizycznych, a co za tym idzie – precyzyjnych określeń językowych; do jej opisu są stosowane głównie metafory. W ramach pracy przeprowadzono eksperyment eksploracyjny, w którym badani podawali jak największą liczbę jednostek opisujących dźwięki instrumentów muzycznych. Na tej podstawie wybrano określenia dotyczące barwy dźwięku, zaproponowano podział uzyskanych słów na kategorie oraz porównano uzyskany zbiór z zasobem określeń przywoływanych w literaturze. Uzyskane odpowiedzi w dużym stopniu pokrywają się z wynikami wcześniejszych analiz, niemniej jednak niektóre popularne specjalistyczne terminy nie pojawiły się w odpowiedziach uczestników przeprowadzonego badania.
Bibliografia
Acoustical Society of America Standards Secretariat. (1994). Acoustical Terminology ANSI S1.1-1994 (ASA 111-1994). Acoustical Society of America.
Alluri, V., Toiviainen, P. (2010). Exploring perceptual and acoustical correlates of polyphonic timbre. Music Perception, 27(3), 223–242.
von Bismarck, G. (1974). Timbre of steady sounds: A factorial investigation of its verbal attributes. Acta Acustica United with Acustica, 30(3), 146–159.
Blank, A. (1999). Why do new meanings occur? A cognitive typology of the motivations for lexical semantic change. W: A. Blank, P. Koch (red.), Historical Semantics and Cognition (s. 61–90). Berlin–New York: Mouton de Gruyter.
Daniel, P. (2008). Psychoacoustical roughness. W: D. Havelock, S. Kuwano, M. Vorländer (red.), Handbook of signal processing in acoustics (s. 263–274). New York: Springer.
Darke, G. (2005). Assessment of timbre using verbal attributes. W: C. Traube, S. Lacasse (red.), Proceedings of the Second Conference on Interdisciplinary Musicology (s. 1–12). Montreal.
Dąbkowski, G. (2008). Jak opisujemy muzykę: zbiór szkiców. Warszawa: Wydawnictwo Takt.
Dąbkowski, G. (1991). Polska terminologia z zakresu teorii muzyki. Kielce: Wyższa Szkoła Pedagogiczna im. Jana Kochanowskiego.
Donnadieu, S. (2007). Mental Representation of the Timbre of Complex Sounds. W: J.W. Beauchamp (red.), Analysis, Synthesis, and Perception of Musical Sounds (s. 272–319). New York: Springer.
Eerola, T., Ferrer, R., Alluri, V. (2012). Timbre and affect dimensions: Evidence from affect and similarity ratings and acoustic correlates of isolated instrument sounds. Music Perception: An Interdisciplinary Journal, 30(1), 49–70.
Faure, A., Mcadams, S., Nosulenko, V. (1996). Verbal correlates of perceptual dimensions of timbre. W: B. Pennycook, E. Costa-Giomi (red.), Proceedings of the 4th International Conference on Music Perception and Cognition (ICMPC 04) (s. 79–84). Montreal: McGill University.
Grzegorczykowa, R. (2012). Znaczenia przenośne polskich przymiotników wymiarów. W: R. Grzegorczykowa, Świat widziany poprzez słowa. Szkice z semantyki leksykalnej (s. 185–206). Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Habela, J. (1998). Słowniczek muzyczny. T. 1. Warszawa: Polskie Wydawnictwo Muzyczne.
Howard, D., Disley, A., Hunt, A. (2007). Timbral adjectives for the control of a music synthesizer. W: 19th International Congress on Acoustics (s. 2–7). Madrid: Instituto de Acústica.
ISJP – Bańko, M. (red.). (2018). Inny słownik języka polskiego. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Jasiński, J., Markowski, M., Kaleta, U. (2025). PolSeT: Polish Semantics of Timbre Dataset (1.0) [Data set]. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.17830609
Josel, S.F., Tsao, M. (2021). The techniques of guitar playing. Kassel: Bärenreiter-Verlag.
Judycka, I. (1963). Synestezja w rozwoju znaczeniowym wyrazów. Prace Filologiczne, 18, 59–78.
Kleczkowski, P. (2013). Percepcja dźwięku. Kraków: Wydawnictwa AGH.
Kozarzewska, E. (1976a). Grupy semantyczne nazw dźwięków w języku polskim, Poradnik Językowy, 5, 239–247.
Kozarzewska, E. (1976b). Określenia nazw dźwięków, Poradnik Językowy, 8, 350–355.
Libura, A. (1995). Metaforyka potoczna w przestrzeni semantycznej ŚWIATŁO–CIEMNOŚĆ. Rozprawy Komisji Językowej, 21, 25–58.
Łętowski, T. (1992). Timbre, tone color, and sound quality: concepts and definitions. Archives of Acoustics, 17(1), 17–30.
Majdak, M. (2019). Głos: studium leksykograficzne. Kraków: Instytut Języka Polskiego PAN.
Majdak, M., Igras-Cybulska, M. (2015). Metafory głosu – analiza akustyczna. Prace Filologiczne, 66, 179–199.
McAdams, S., Giordano, B.L. (2009). The perception of musical timbre. W: S. Hallam, I. Cross, M. Thaut (red.), The Oxford Handbook of Music Psychology (s. 72–80). Oxford: Oxford University Press.
Miśkiewicz, A. (2002). Wysokość, głośność i barwa: badanie wymiarów wrażeniowych dźwięków muzycznych. Warszawa: Akademia Muzyczna im. Fryderyka Chopina.
Moravec, O., Štepánek, J. (2003). Verbal description of musical sound timbre in Czech language. Organ, 4, 3–7.
Nagórko, A. (1987). Zagadnienia derywacji przymiotników. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.
Namba, S., Kuwano, S., Hashimoto, T., Berglund, B., da Rui, Z., Schick, A., Hoege, H., Florentine, M. (1991). Verbal expression of emotional impression of sound: A cross-cultural study. Journal of the Acoustical Society of Japan, 12(1), 19–29.
NSJP – Dunaj, B. (red.). (2005). Nowy słownik języka polskiego. Warszawa: Wilga.
Peeters, G., Giordano, B.L., Susini, P., Misdariis, N., McAdams, S. (2011). The Timbre Toolbox: Extracting audio descriptors from musical signals. The Journal of the Acoustical Society of America, 130(5), 2902–2916.
Pisarkowa, K. (1963). Pomocnicze elementy języka muzykologii. Język Polski, 43, 113–128.
Prochwicz, A. (2013). Jak mówimy o śpiewaniu? Metafory synestezyjne jako element językowego obrazu śpiewu ludzkiego w polszczyźnie. Linguarum Silva, 2, 55–70.
Reymore, L. (2020). Empirical approaches to timbre semantics as a foundation for musical analysis. Columbus: The Ohio State University.
Rogala, T., Łętowski, T. (2017). Określanie barwy dźwięku przez różne grupy zawodowe muzyków i niemuzyków. W: K. Klauza, J. Cieślik-Klauza (red.), Pulchritudo delectans. Korespondencja na styku sztuk (s. 331–348). Warszawa: Uniwersytet Muzyczny im. Fryderyka Chopina.
Siminoff, R. (2021). The Luthier’s Handbook, 2nd Edition: A Guide to Building Great Acoustic Stringed Instruments. Atascadero: Siminoff Books.
Stasiowska, J. (2015). Zrób sobie noise: problematyka badań nad percepcją dźwięków. W: M. Kacwin, J. Papuczys, J. Stasiowska (red.), Wobec kanonu: problemy metodologiczne (s. 115–143). Kraków: Księgarnia Akademicka.
Taraszka-Drożdż, B. (2016). Zmysłowe wymiary dźwięku w terminologii muzycznej. W: G. Gwóźdź, P. Mamet (red.), Dyskursy specjalistyczne: rejestry, gatunki, tłumaczenia (t. 2, s. 171–187). Częstochowa: Wydawnictwo im. Stanisława Podobińskiego Akademii im. Jana Długosza.
Waldorff, J. (1997). Ósme Sekrety Polihymnii. Warszawa: Iskry.
Williams, J.M. (1976). Synaesthetic adjectives: A possible law of semantic change. Language, 52(2), 461–478.
Zacharakis, A., Pastiadis, K., Reiss, J.D. (2014). An Interlanguage Study of Musical Timbre Semantic Dimensions and Their Acoustic Correlates. Music Perception, 31(4), 339–358.
Zacharakis, A., Pastiadis, K., Reiss, J.D. (2015). An Interlanguage Unification of Musical Timbre. Music Perception, 32(4), 394–412.
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Prawa autorskie (c) 2025 Instytut Języka Polskiego PAN